الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
315
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
از نعمتهاى خدا است كه براى حفظ نظام مجتمع بشرى ايجاد شده است . آخرين آيه مورد بحث كه مانند دو آيه گذشته با كلمه « اللَّه » شروع مىشود ، و بيانگر نعمتهاى خداوند است ، اشاره به مواهب او از نظر نيروهاى انسانى و معاونان و كمككاران ، و همچنين روزيهاى پاكيزه ، مىكند ، و اين حلقههاى سه گانه نعمت را كه در اين سه آيه ذكر شده تكميل مىنمايد ، يعنى از نظام حيات و مرگ ، شروع كرده ، سپس تفاوت روزىها و استعدادها را كه نظام « تنوع زندگى » است بيان مىكند ، و با آيه مورد بحث كه ناظر به نظام تكثير مثل بشر ، و روزىهاى پاكيزه است پايان مىگيرد . مىگويد : « خداوند براى شما از جنس خودتان همسرانى قرار داد » ( * ( وَاللَّه جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً ) * ) . همسرانى كه هم مايه آرامش روح و جسمند و هم سبب بقاء نسل . لذا بلافاصله اضافه مىكند « و از همسرانتان براى شما فرزندان و نوهها قرار داد » ( * ( وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً ) * ) . « حفدة » جمع « حافد » در اصل به معنى كسى است كه بدون انتظار پاداش ، با سرعت همكارى مىكند ، ولى در آيه مورد بحث به عقيده بسيارى از مفسران ، منظور نوهها است و بعضى خصوص نوههاى دخترى را گفتهاند . بعضى ديگر معتقدند كه بنون به فرزندان كوچك گفته مىشود و حفدة به فرزندان بزرگ كه مىتوانند كمك و همكارى كنند . و بعضى هر گونه معاون و كمككار را اعم از فرزندان و غير فرزندان دانستهاند ( 1 ) .
--> ( 1 ) در اين صورت بايد حفدة عطف به بنين نباشد ، بلكه عطف بر « ازواجا » بوده باشد ولى اين گونه عطف بر خلاف ظاهر است . ظاهر اين است كه عطف بر « بنين » بوده باشد ( دقت كنيد ) .